SUKERTA TATA PAWONGAN
Palet 1 Indik Pawiwahan
Pawos 52
(1) Pawiwahan inggih punika patemon purusa kalawan pradana, malarapan panunggalan kayun suka lila kadulurin upasaksi sakala niskala.
(2) Pamargin pawiwahan luwire :
ha. Papadikan, kamanggala antuk pakrunayan;
na. Ngarorod, merangkat riyin wawu kakrunayang;
ca. Nyeburin utawi santana nyeburin (risampun nganutin upakara pamerasan);
(3) Pidadab sang pacang mawiwaha patut;
ha. sampun manggeh daha - taruna (prasida nganutin Undang-undang);
na. sangkaning pada lila (tan kapaksa);
ca. manut kecap sastra Agama (tan gamia gamana);
ra. kasudiwadani prade pangambile tios Agama.
(4) Pamargin pawiwaha mangde taler nganutin Undang-undang Perkawinan sakeng Sang Ngawawenang.
Pawos 53
(1) Pawiwahan sane kapuputang ring Desa, sakadi ring sor:
ha. sampun kamargiang pabyakala utawi pasakapan, kasaksiang sakala niskala olih Pandita utawi Pinandita;
na. wenten pasaksi Prajuru/Panglingsir Desa sane mapakelingang utawi ngilikitayang pawiwahan;
ca. sampun matengeran suwaran kulkul;
ra. pawiwahan inucap ring ajeng sampun kacatetang ring sang Ngawewenang.
(2) Parabian sane tan manut kadi kecap ring ajeng sinanggeh tan patut.
Pawos 54
Tata cararning parabian patut sakadi sor;
ha. Sapa sira ugi-pacang ngawarangang pakulawarganya patut masadok ring Prajuru Panglingsir selanturnya Prajuru maritatas manut tan manut pamargin parabine ;
na. pamargin papadikan manut dudonan :
1) Pakrunayan jantos ping tiga, saha soang-soang malarapan :
ha) kapertama antuk canang/sedah;
na) kaping kalih antuk canang pangrawos;
ca) kaping tiga antuk daksina pajati kabawos pamuput pamadikan.
2) Risampun puput raris sang istri keajak budal ring pakubon sang lanang, saha kalanturang antuk pabyakala.
3) Mangda puput tumus sakala niskala, raris Kulawarga purusa makta pajati ring Pamarajan wadone.
ca. prade ngerorod/merangkat patut :
1) keraman lanange ngawentenang pamilaku/pangenduh antuk duta sakirangnya 2 (kalih) diri :
2) pagenahan antene tan kengin ring pakubon sang lanang sadereng mabeyakala,
ra. Sajeroning pakrunayan/pangelukuan patut :
1) kamanggala antuk geng pangampura arep palegayan arep ring reraman wadone ;
2) kaigumang bawos idih pakidih utawi palegayan arep ring pasewakan sang ngidih saha dewasa pakrambeyane riwekas;
3) kacihnayang indik kapurusa utawi prade sentana rajeg kajejerang kapatut ngidih anak lanang sane kabawos pawiwahan nyeburin, tur risampun sulur pamerasan kategepin kamanggehang sentana nyeburin
4) prade tan terima pajati, pakrunayan kamargiang jantos ping tiga.
ka. Pakerab-kambeyan mapiteges upacara tinas apadang (puput) mapakuren, dwaning manut sekadi ring sor;
1) sajeroning kabawos ambe, kalaksanayang ring sakala niskala masarana jejauman miwah pawidi widanan :
ha) jejauman pinaka ngambel/ngadungan kayun soang-soang pakulawargan wadone ;
na) widi widana pinaka pajati niskala nunas wadone ring Pamrajanya.
2) Sajeroning bawos kerab pamargi ring sakala ;
ha) antuk panyaksi Krama Banjar, dwaning kaparabiang matengeran swaran kulkul;
na) pamekas pasaksi Prajuru/Panglingsir Desa ngilikitayang.
Palet 2
Indik Nyapian
Pawos 55
(1) Pawiwahan prasida kawusang malarapan antuk palas parabian utawi kapademan.
(2) Wusan mapakuren riantukan salah sinunggal seda, mapiteges balu, makadi balu lanang utawi istri.
(3) Palas parabian inggih punika sangkaning mawiwit wicara.
(4) Sang ayat palas marabian patut atur supeksa pailikitan riyin ring sang Rumawos wastu tinas apadang pamutuse kabawos nyapian wawu Prajuru nyobiahang kawentenannya ring Desa saha keni panebas swaran kulkul manut parareram
Pawos 56
Tata cara palas parabian sekadi ring sor:
ha. nawur prabeya pasaksi sinalih tunggil sami matenga
na. pagunakayan polih pahan pada;
ca. pabekel, tatadan soang-soang kakuasa niri-niri miwah warisan kakuasa olih purusa;
ra ngaweruhin miwah ngupajiwain pratisantana manut swadharmaning guru rupaka;
ka. nawur pamidanda panebasan swaran kulkul manut pararem ;
da ngelung jinah manut lokika Prajuru Desa utawi manut dresta.
sa. mapaimit ring pamrajan lanange
Pawos 57
Prade ri wekas sang palas kacihnan adung malih, patut ;
ha. ngalaksanayang pawiwahan malih ;
na. kadanda nikel saking palase
Pawos 58
(1) Sang balu kabinayang dados :
ha. Balu luh wit sentana (sentana rajeg) miwah balu luh boya sentana;
ra. balu (wit santana) miwah balu muani nyeburin boya sentana
(2) Swadharmaning balu inucap patut :
ha. ngamanggehang patibrata tan kengin ngemargiang paradara utawi drati krama;
na. nguasayang waris pagunakaya tan dados ngadol, ngadeyang, makidihang lan siosan punika, sajawaning kabebasang olih pianak utawi kulawarga pinih tampek saking Kurenannya prade pianak kantun alit-alit
ca. Kengin ngidih sentana yening wenten pidabdab sadurung sinalih tunggil padem, saha kabebasang olih kulawarga saking kapurusa ;
ra. Kawenangang mawiwaha malih, prade wenten kabebasang manut angka/aksara ring ajeng.
Pawos 59
Balu kaaucap tan pageh sakadi ring sor:
ha. dratikrama utawi paradara;
na. matilar saking pakubon tan pasadok jantos 6 (enam) sasih;
ca. lempas ring swadharma sewos-sewosan, tan prasida ngesehin solah maprawerti arep ring pituduh sane patut sakeng kulawarga purusa.
Palet 3
Indik Santana
Pawos 60
(1) Sentana wenten Kalilh pawos, sane kaucap pratisantana miwah sentana paperasan
(2) Pratisentana inggih punika sentana sane metu saking pawiwahan kapatut.
(3) Prade pawiwahan tan kapatut ngawetuang sentana, mangda tan kantun kawastanin babinjat utawi astra patut kamanggala antuk panyangaskara.
(4) Prade pawiwahan tan ngawetuang sentana kengin ngidih sentana antuk upasaksi sakala niskala sane kawastanin sentana paperasan.
(5) Sentana rajeg inggih punika, pratisentana wadon (pradana) Sane kamanggehang lanang (Purusa) tur risampun ngalaksanayang pawiwahan kaceburin.
(6) Sang sane dados kaarsayang sentana rajeg inucap wiwit angka (5), Inggih punika
ha. Pratisantana wadon tunggal;
na. Sampun kamanggehang dados pratisantana lanang (purusa);
ca. Kapawiwahan kaceburin kautamayang antuk jadma sane maagama Hindu utawi jadma sane maagama siyosan sane sampun ngalaksanayang pamarisuda raga utawi sudiwedani;
ra. Sane ngamanggehang sentana rajeg patut mapasadok ring Prajuru Banjar, tur, Klian Banjar patut nyobyahang ring Banjar saha ngaturang ring Prajuru Desa.
Pawos 61
(1) Ngangkat sentana manut dudonan patut makacihna arta berana pamerasan Sane kasaksiang sakala-niskala;
(2) Sapa sira ugi krama pacang ngidih sentana patut masadok ring Bandesa sanistana 3 (tigang) sasih sadereng pamerasan Bandesa ngalanturang pakarsa punika ring sang ngawa wenang;
(3) Bandesa kawakilin olih Klian-klian Banjar nyobyahang ring sawidangan Desa, sang sapa sira ugi rumasa tan lila mangda nyadokang masengker Kalih uku (14 rahina) sabanen pamerasan ring Bandesa;
(4) Prajuru Desa digelis mawosin saha ngicenin pamutus nepek ring catur dresta miwah pararem;
(5) Prade sulur paperasan tan manut kadi kecap ring ajeng, Prajuru Desa wenang ngandeg sang pacang mameras saha ngicenin pamutus mangda kapuputang riyin babawos, sulur utawi wicaranya.
Pawos 62
(1) Paperasan sane kapatut ring Desa risampun makacihna :
ha. Widi-widana paperasan
na. Kasaksinin olih Prajuru Desa sane makelingang utawi ngilikitayang.
ca. Kasobyahang ring wawidangan Desane.
(2) Sane kapatut peras angge sentana kadi ring sor:
ha. Jadma maagarna Hindu.
na. Paperanahan nedunang saking sang meras ;
ca. Kulawarga saking purusa, prade tan wenten kengin sakeng wadon, yening taler tan wenten wawu kengin sakama-kama (saking kayun);
ra. Kautamayang saking waris pancer kapurusa ;
ka. Sinalih tunggil mawiwit saking kulawarga tunggal sanggah utawi merajan, paibon lan dadia utawi ngambilin anak tios sakewanten sang magama Hindu.
(3) Kengin ngangkat sentana langkungan ring adiri, lanang wiadin wadon prade ngangkat sentana lanang wadon, nenten dados kapawiwahang.
Palet 4
Indik Warisan
Pawos 63
(1) Warisan inggih punika tetamian arta berana saha ayah-ayahan ngupadi kasukertan sakala lan niskala saking kaluhurannya arep ring turunannya.
(2) Kang sinanggeh warisan luwire :
ha. Duwe tengah, makadi tegal, ayahan Desa, Kahyangan, pusaka siwa pakarana lan sapanunggalannya:
na. Pamerajan;
ca. Pagunakayan, tatatadan /jiwa dana, hutang piutang.
(3) Wawu kengin kabawos warisan prade wenten;
ha. Sang mapiturun (pewaris );
na. Katurunan (ahli Waris );
ca. Arta berana miwah tategenan makacihna warisan.
Pawos 64
(1) Ahli Waris luwire:
ha. Pratisentana purusa;
na. Pratisentana pradana (sentana rajeg);
ca. Sentana paperasan lanang/wadon.
(2) Prade tan wenten sakadi ring ajeng, kang sinanggeh ahli waris :
ha. Turunan purusa pernah ngunggahang, rarama lanang pekak salantur ipun rarama misan, mindon;
na. Turunan purusa pernah kasamping makadi kaponakan misan, mindon
Pawos 65
Swadharmaning ahli waris patut :
ha. Nerima saha nguwasayang tetamian pahan saking kaluhurannya, makadi ngarempon Sanggah, Pura saha pangupakaranya miwah nyelidihinin ayah - ayahan pawaris :
na. Ngabenang pawaris saha ngalanturang upacara-upakara pitra,
ca. Nawurin hutang-hutang pawaris sane manut pangelokika.
Pawos 66
Pangepahan waris manut sekadi ring sor :
ha. Risampun kalaksanayang Pitra Yadnya lan hutang – hutang pawaris tuntas katawur.
na. Para Ahli Waris polih pahan pada sangkaning pagunakayan. Sajabaning Karang utawi tegal ayahan Desa, kaamong olih Ahli waris kang sinanggeh krama ngarep.
ca. Sinalih tunggil Ahli waris kengin tan polih pahan prade :
1) Nilar kawitan lan sasananing agama
2) Alpaka guru rupaka
3) Santana rajeg kesah mawiwaha utawi pratisantana nyeburin. Soang – soang kabawos ninggal Kadaton
ra. Boya ahli waris, kengin muponin hasil manut dudonan luwire :
1) Santana Luh salami dereng kesah mawiwaha utawi tan alpaka guru, miwah prade madrebe pianak tan kaangkening olih wong tua rare inucap, kengin ngawaris wantah pikolih pagunakaya Santana luh inucap kemawon.
2) Balu luh wiyadin muani nyeburin (soang – soang boya Santana)
3) Mulih daha utawi taruna, riantukan ring pawiwahane pecak sampun kabawos ninggal kadaton.
ka. Pawaris kengin maweweh rikala maurip pinaka jiwa dana, tadtadan utawi bekel, maka cihna paweweh tetep ring pianak sane kesah mawiwaha.
Pawos 67
(1) Prade sajeronin pakulawargan wenten ahli waris langkungan ring adiri patut :
ha. Kawentenang paigum indik pedum waris inucap.
na. Yan tan prasida, katunasang katimbang ring prajuru (Kerta Desa).
ca. Prade taler tan wenten cumpu ring panepas Kerta Desa, kengin katunasan ring Sang rumawos
(2) Prade karang inucap kaputungan, patut Prajuru utawi Panglingsir Desa nibakang ring :
ha. Sang sinanggeh ahli waris manut Pawos 64;
na. Sang kengin anggen Santana manut Pawos 62 angka kalih (2) miwah angka tiga (3);
(3) Prade kantos Karang Desa ka epah utawi kasepih, patut soang-soang nedunin makrama Desa marep.