Just another free Blogger theme

Kamis, 04 Juli 2024

 SUKERTA TATA AGAMA

Palet 1 

Indik Dewa Yadnya

Pawos 35

(1) Kahyangan Panyiwian ring sawidangan Desa Adat Kutri luwire:

ha. (Kahyangan tiga: 1) (Pura Desa lan Bale Agung, 2) (Pura Puseh lan Taman, 3) Pura Dalem lan Prajapati.

na. Pura Beji

ca. Pura Melanting

ra. Pura Dadya utawi Panti ring swang-swang pamaksan.

(2) Rahina Piodalan ring swang-swang Kahyangan inucap kadi ring sor

ha. Ring Kahyangan Tiga luwire:

1) Pura Desa lan Bale Agung Pujawalinya ring rahina Wrehaspati, Umanis wuku Ugu

2) Pura Puseh miwah Taman Pujawalinya ring rahina Buda kliwon wuku Pahang.

3) Pura Dalem miwah Prajapati pujawalinya ring rahina Saniscara Kliwon wuku Wayang

na. Pura Beji pujawalinya ring purnamaning sasih Kapat.

ca. Pura Melanting lan Demung, kaempon tur kaaci antuk suang-suang banjar.

ra. Pura Dadia utawi Panti kaempon tur kaaci antuk suang-suang pemaksan.

(3) Pangaci ring Pura inucap manut kecap sastra agama, saha kelaksanayang kanista, madya, Uttama manut kawentenan lan pararem.

(4) Pangamong utawi pangempon suang-suang pura manut dresta miwah pararem

Pawos 36

(1) Ring soang-soang Pura inucap patut kaadegang Pemangku;

(2) Ngadegang Pemangku manut dudonan;

ha. Nyanjjan utawi masemurang, soang-soang mapiteges mapinunas ring ajeng Pura wiadin kaduradesa menawi ring balian sonteng, Ian sapanunggilannya;

na. Turunan utawi waris;

ca. Kacatri olih Krama Desa.

(3) Tan kawenang kaadegang Pamangku luwire;

ha. Jadma cedangga minakadi peceng, perot, cungih, lan sapanunggilan ipun;

na. Sang sapasira ugi sane tan kapatutang manut pararem;

ca. Jadma sakit ila, ayan, buduh, wiadin edan, miwah sakit tan sida katambanin;

ra. Sane tan madrebe kasucian urip.

(4) Prabea kapamangkuan;

ha. Adiksa Widhi ( Ngawintenin) lanang istri kamedalin saha kalaksanayang olih sang ngadegang, makadi Krama Desa utawi pangempon Pura soang-soang;

na. Mapitra yadnya riwekas lanang miwah istri patut kasungkemin olih krama Desa utawi pangemong, sanistane Brahma prayascita, panyanggrane manut pararem prade yadnya inucap kalaksanayang olih wargan sira Pemangku.

ca. Sinalih tunggil krama yan wenten ngipik-ipik sapari polah Pemangku, nanging Pemangku tan sapunika paripolahnya sakadi sane kaipik-ipik, wenang jadma inucap kasisipang nyuciang Pamangku. manut pararem.

(5) Pamangku patut ngamanggehang sasananing Pamangku luwire;

ha. Ambak Dharma sadhu;

na. Asewaka Dharma, makadang sastra utama;

ca. Tan Parak Ring Naya Dusta;

ra. Tan Atayub ring tarub Camara yudha;

ka. Tan manjing ring umah wong banija karma;

da. Tan manjing ring umah wong drati krama;

ta. Tan wenang ajajuden;

sa. Tan Anginum asing angawe mada;

wa. Tan pati pikul-pikulan;

la. Tan salab sulub

ma. Tan wenang nayub upadrawaning cor, yan mawiyawahara teka wenang adewa saksi;

ga. Tan griganing wong akweh

ba. Tan keneng cuntakaning wong len, sajawaning kulawarganya tunggil natah, utawi pasiwanya manut dresta;

(6) Prade mamurug; wenang Pamangku nyepuhin raga kasaksinin olih Prajuru Desa.

(7) Yan pacang ngawalat rabi wenang ngaturang rumuhun pawintenannya, ring Pura genahnya madeg Pamangku nguni, tembenya wawu wenang ngawalat rabi. riwus upacaranya wenang ngawana wasa salaminya atahun, wus punika wawu mawinten lakibi kadi pawintenanya nguni.

Pawos 37

Swadharman Pamangku luwire :

ha. Ngenterang upacara piodalan ring Kahyangan utawi ring soang-soang pakubon karma;

na. Prade salah sinunggil Pamangku kapialang utawi cuntaka, kengin nguntap Pamangku Kahyangan Desa tiosan utawi nuwur sang sulinggih;

ca. Samaliha yan sampun Pamangku ngayah ring Pura kancit wenten kulawarganya seda. Pamangku inucap tan keneng cuntaka sakewanten Pamangku tan dados budal salami piodalan.

Pawos 38

Patias utawi olih-olihan Pamangku luwire :

ha. Panyolasan miwah sarin canang ring soang-soang pakubon karma Desa;

na. Upon palaba carik muwah tegal manut pararem lan padagingan (luput manuk);

ca. Luput pakaryan, rarampen utawi raramon;

ra. Patias sewosan manut pararem.

Pawos 39

(1) Pamangku kagentosin riantukan;

ha. Seda utawi lina

na. Pinunas ngaraga, sangkaning kageringan lan sapanunggalannya;

ca. Kauwusang olih krama sangkaning malaksana sane tan patut.

(2) Prade Pamangku kauwusang sangkaning malaksana tan patut keni pamidanda manut pararem saha ngawaliang prabiya pawintenannya pecak.

Pawos 40

Kasukertan Kahyangan kadi ring sor :

ha. Tan kalugra ngeranjing ke Pura luwire:

1) Sang Katiban cuntaka makadi sebel ring raga utawi kapademan;

2) Makta sahanan barang sinanggeh ngaletehin;

3) Sato agung, sajawaning ritatkala mapapada;

4) Mabusana sane tan patut sekadi tata caraning ngeranjing ka pura;

5) Sadereng polih wak-wakan utawi pituduh Prajuru Desa.

na. Pratingkahe tan wenang ring Pura :

1) Masumpah (cor) sajawaning pituduh Prajuru Desa ;

2) Wak parusya/ wak capala, makabetan, masasenengan, makolem dados asiki lanang wadon, mabacin, mawarih, macecepin rare, majaljal (majengilan, nyangsang busana, menahin pusungan (santukan punika ; rikala majajahitan patut ngelung busung macinggor lidinya) ;

ca. Sang mumurug kecap ring ajeng keni pamidanda pamrayascita sapatutnya.

Pawos 41

(1) Yan wenten jadma karawuhan ring Pura, dados kapintonin prade rumasa kasumangsayan, yan tan wiakti, jadma inucap kasisipang manut pararem

(2) Prade Kahyangan kahanan durmanggala, minakadi keni bhaya Pamangku utawi sang manggihin, patut digelis nyadokang ring Prajuru Desa mangda marumang Krama Desa tur ngawentenang pamrayascita sepatutnya.

Palet 2 

Indik Resi Yadnya

Pawos 42

(1) Sang pacang madeg Pandita utawi Pinandita minakadi Balian Sonteng, Kubayan, Dalang, saluwiring sane jagi ngenterang Yadnya patut masadok ring Prajuru Desa utawi Parisada Hindu Dharma lndonesia.

(2) Prajuru Desa patut ngawas nitenin tur wenang ngalangin prade wenten kacihnan nyasar ring kakecap miwah drestane, tur sareng nyaksinin upacaranya saha nyobyahang ring Paruman Desa tegep rawuhing wates kawenangannya ngenterang Yadnya.

(3) Krama Desa patut ngaturang ayah sapamadeg miwah ring pangalepas sang Sulinggih riwekas katuntun oleh Prajuru Desa.

Pawos 43

(1) Sang Sulinggih lan Pemangku patut ngariyinang muputang ring wawidangan Desa Adat Kutri sasampun punika wawu muputang yadnya ka jebar tios Desa utawi ka dura Desa.

(2) Krama Desa sami patut sareng ngawas nitenin katuntun oleh Prajuru Desa, mangda sahanan yadnya sane kawentenang kaicen pamuput olih Pandita utawi Pinandita manut kewenangannya soang-soang.

Palet 3 

Indik Pitra Yadnya

Pawos 44

Pamargin Pitra Yadnya madudonan manut sakadi ring sor :

ha. Pangupakaran Sang kalayu sekar:

1) Antuk mendem utawi ngeseng, makacihna pakingsan ring ibu Pratiwi utawi ring geni, salami nuptupang prabeya ;

2) Atiwa-tiwa (Upakara pangabenan/palebon).

Pawos 45

Swadharmaning lan tategenan prade wenten sinalih tunggil Krama kalayu sekaran :

ha. Sang kaduhkitan patut :

1) Nyadokang ring Klian tur nunas tatimbangan ring kawentenannya;

2) Ngaturin Banjar ngerombo makarya eteh-eteh sawa saha nganter kasetra, tur katuran panyembrama canang sasida-sidaan.

na. Swadharmaning Banjar :

1) Klian banjar maritatas pamargin sang kaduhkitan, napike pacang kapendem, makingsan riyin utawi lantur kaabenang;

2) Prade kapendem, raris kaswarayang kulkul pamitahu manut pawos 19 (3) aksara ca olih Klian Banjar utawi wakilnya.

3) Panyanggran Banjar salanturnyane :

ha). Soang-soang Krama Banjar nedunang patus beras, adeng manut pararem.

na). Ngarombo ngaryaning eteh-eteh sawa, kasarengin olih Krama sane rawuh ngarombo.

ca). Sami Krama Banjar nganter kasetra jantos puput pamendemane.Tan kengin ngalelet langkungan ring 7 (pitung) rahina, tur patut polih pagebagan manut paetangan klian patus/Banjar.

ra). Tan kalugra nginepang bangbang miwah mendem rikala :

1) Semut sadulur

2) Kala gotongan

3) Pasah

4) Kliwon, kajeng kliwon

5) Soma umanis taulu

6) Was panganten

7) Rerahinan jagat

ka). Prade wenten kalayu sekaran rikala Piodalan, kengin mendem tanpa sadok, tan nyuwarayang kentongan/kulkul tur memargi wengi/sasiliban utawi ka setra siosan (setra pakingsan)

da). Pamargin pamendeman utawi palebonan mangda nganutin sastra agama lan dresta

Pawos 46

(1) Sane kasinanggeh kacuntakan sekadi ring sor:

ha. cuntaka antuk kelayusekaran;

na. cuntaka antuk ngeraja swala;

ca. cuntaka antuk ngembasang putra;

ra. cuntaka antuk karuron;

ka. cuntaka antuk sakit ila, buduh;

da. cuntaka antuk pawiwahan;

ta. cuntaka antuk gamia gamana;

sa. cuntaka antuk salah timpal;

wa. cuntaka antuk yening wenten anak istri mobot nenten kaupakarayang pabiakawonan miwah pawidiwidana;

la. cuntaka antuk mamitra ngalang;

ma. cuntaka antuk yening wenten anak istri ngamedalang putra sadurung maupakara pabiakawonan miwah pawidiwidana;

ga. cuntaka antuk sad tatayi.

(2) Sengker cuntaka manut kawentenannya:

ha. cuntaka kelayusekaran, cuntakannya kaanutang ring loka dresta Banjar soang

soang;

na. cuntaka ngaraja swala, 3 rahina ngawit saking ngeraja swala utawi

salaminingngeraja swala;

ca. cuntaka ngembas putra, 42 rahina (abulan pitung rahina) ngawit saking putrane embas, utawi ngantos sampun kaupakarayang makakambuhan lan maperayascita manut sastra Agama, lanang utawi istri;

ra. cuntaka karuron, cuntakanya abulan pitung rahina (42 rahina) tur sampun matirta pamerayascita;

ka. cuntaka sakit ila, buduh/edan, cuntakanya manut ilikita pastika saking Sang Ngawawenang/sang nambanin miwah sampun merayascita raga;

da. cuntaka pawiwahan, cuntakanya ngantos sasampune matirta pabiukaonan;

ta. cuntaka gamia-gamana, cuntakanya ngantos sesampune kapalasang / kasapihang tur sampun kawentenang pamrayascita raga miwah pamrayascita Desa Kahyangan;

sa. cuntaka salah timpal kapuputang manut ring sastra Agama Hindu;

wa. cuntaka anak istri mobot nenten kawentenan upakara pabiukaonan, cuntakanya ngantos kawentenan upakara pabiukaonan;

la. cuntaka mamitra ngalang, cuntakanya ngantos kawentenang upakara pabiukaonan;

ma. ngembasang putra nenten kawentenang upakara pabiukaonan miwah pawidiwidana, cuntakanya ngantos wenten sane mameras sang putra, lan sampun kawentenan upakara manut ring sastra Agama Hindu;

ga. cuntaka Sad Tatayi, cuntakanya ngantos sampun maprayascita raga tur nenten pisan dados ngamunggahang upakara padwijatian.

(3) Cuntaka kalayu sekaran/kapademan:

ha. Kapendem cuntakanya :

1) cuntaka / sebel kabanjar ngantos 3 rahina riwusnya mendem/manut drestha utawi sasampun polih pamrayascita.

2) kulawargania sajeroning pakarangan ngantos 12 rahina/manut dresta.

na. Kaabenang cuntakanya :

Sang nyambut karya Pitra Yadnya cuntakanya ngawit saking nyambut padewasan karya, wusan mapegat kalanturang malih tigang rahina.

(4) Sane katiban cuntaka luwire :

ha. Kalayu sekaran sane kacuntaka:

1) sang sane kalayu sekaran:

2) Kulawarganya.

3) babanjaran.

na. Ngeraja swala sane kacuntaka:

1) Sang sane ngaraja swala.

ca. Ngembas putra sane kacuntaka:

1) Kulawargania sane ngembasang putra lanang wiadin istri.

ra. Pawiwahan sane kacuntaka:

1) Sang sane ngelaksanayang pawiwahan lanang wiadin istri.

ka. Sakit ila/buduh, sane kacuntaka raganya dewek.

da. Karuron sane kacuntaka :

1) Kawula warganya lanang wiadin Istri.

ta. Gamia-gamana sane kacuntaka:

1) Sang sane ngelaksanayang gamia-gamana

2) Desa Adat nyane.

sa. Salah timpal sane kacuntaka:

1) sang sane melaksana salah timpal;

2) Kulawarganya

3) Desa Adat

wa. Anak istri mobot nenten kawentenang upacara pabiukaonan sane kacuntaka:

1) Sane meraga istri (sane mobot).

la. Mamitra ngalang sane kacuntaka:

1) Sana ngalaksanayang mamitra ngalang

ma. Ngembas putra nenten kawentenang upakara pabiukaonan miwah upakara pawidi widana sane kacuntaka:

1) Sang sane ngembasang putra ;

2) Putra sane embas.

ga. Sad Tatayi sane kacuntaka:

1) Sang melaksana Sad Tatayi.

(5) Tan keneng cuntaka, luwire :

ha. Sang sulinggih lan Pamangku Kahyangan Tiga;

na. Rikala Piodalan risampun ngalang sasih/ngalang tengah.

Pawos 47

(1) Atiwa-tiwa (pengabenan) kalaksanayang antuk:

ha. Sawa preteka, pengabenan mawatangan sawa :

na. Sawa resi, pengabenan mawatang antuk sawa kresyan;

ca. Suwasta, pengabenan mawatang sawa tan kakeniang, kagentos antuk lalang utawi toya.

(2) Panemayan pangabenan wenten kalih Pawos:

ha. Ngaben dadakan/bah bangun manut pararem:

na. Ngaben ngamasa, nanut pararem.

(3) Dudonan pangabenan ngawit saking ngagah (seda), ngeseng ngantos pangiriman utawi nganyut.

Pawos 48

(1) Pepatusan pangabenan wenten kalih pawos:

ha. Ngaben ngamasa luwire : beras, kelapa, gesing, kelangsah miwah sane sewosan manut pararem.

na. Ngaben dadakan, pateh sekadi patus seda kapendem.

(2) Pangingune ring Krama Banjar ngawit ngayah manut abot dangan kawentenan karya.

Palet 4 

Indik Manusa Yadnya

Pawos 49

(1) Manusa Yadnya inggih punika upacara-upakara dharmaning kauripan manusa, ngawit sakeng patemoning kama bang kalawan kama petak sajeroning garbha ngantos kalayu sekaran riwekas.

(2) Upakara ring ajeng madudonan sekadi ring sor:

ha. magedong-gedongan duk pangerempinian ibiang;

na. duk sang karmareka medal;

ca. kepus odel;

ra. roras rahina;

ka. tutug kabuhan (42 rahina);

da. nigang sasihin (3 sasih);

ta. pawetuan/otonan/odalan (6 sasih);

sa. tutug kelih (ngeraja swala wadone, ngembakin lanange);

wa. Matatah/mapandes;

la. Mawiwaha;

ma. Mawinten.

(3) Upacara-upakara inucap nista, madia, utama manut sastra Agama Hindu lan dresta.

Palet 5 

Indik Bhuta Yadnya

Pawos 50

(1) Bhuta Yadnya inggih punika upacara-upakara byakala ring Pratiwi lan Kahyangan, sarwa prani saha upacara-upakara ring babhutan miwah ring piranti sewosan.

(2) Upacara pabyakala ring sarwa prani sarwa tumuwuh muwang piranti luwire:

ha. Ring sarwa lalandep rikala Saniscara Kliwon wara Landep;

na. Ring sarwa tumuwuh lan piranti rikala Saniscara Kliwon wara Wariga;

ca. Ring sarwa syandana/wahana rikala Saniscara Kliwon wara Kuningan;

ra. Ring lelanguan rikala Saniscara Kliwon wara Klurut;

ka. Ring sarwa ingon-ingon/wewalungan rikala Saniscara Kliwon wara Uye;

da. Ring sarwa ringgit, ukir-ukiran rikala Saniscara Kliwon wara Wayang;

ta. Upacara pakala-kalan manusa manut wiguna, kabawos pabyakala.

(3) Upacara pabyakala ring Pratiwi, Kahyangan lan Babhutan kawastaning macaru.

(4) Pacaruan inucap ring ajeng nista, madia, utama, manut wiguna kadi ring sor:

ha. Ekasata;

na. Panca sata;

ca. Panca sanak;

ra. Resi Gana;

ka. Tawur Agung;

da. Panca kelud;

(5) Sajawaning kadi ring ajang kawentenang upakara:

ha. Majot-jotan utawi yadnya sesa nyabran wusan ngerateng;

na. Masapuh-sapuh rikala pacang wali ring pura;

ca. Pacaruan Pesasihan kalaksanayang nangken Tilem utawi Kajeng Kliwon ngawit sasih ka 5, 6, 7, 8, lan ka 9, sajawaning wenten durbiksan jagat.

Pawos 51

(1) Nangken ngawarsa rikalaning Tilem Kasanga kawetenang Tawur Kasanga. Kalanturang antuk ngarupuk, makacihna pacang mapag rahina Panyepian benjangne.

(2) Brata panyepian sane kamargiang olih krama Desa :

ha. Amati geni; tan kengin maapi-api;

na. Amati karya; tan kengin nyambut karya;

ca. Amati lelanguan, tan kengin maoneng-onengan, masuwara gora, lan sapanunggalannya.

ra. Amati lelungan, tan dados malancaran.

(3) Pabratan inucap kamargiang sakeng semeng ngantos semeng benjangne raris kasuwarayang kulkul punika cihna pangembak.

(4) Sang mamurug kecap ring ajeng keni pamidanda manut pararem Banjar soang-soang kamargiang olih patelik (Pacalang Desa).

(5) Riwus rahina Nyepi (benjangne) maka cihna pangawit isaka Warsa, patut warga Desa sami madharma santi.


Categories: ,


Situs Desa Adat Kutri